قدريه به رسوائىهائى پياپى اندر آمد « 146 » . » هشام بسال 226 ه . در گذشت « 147 » جاحظيه : « آنان پيرو عمرو بن بحر جاحظاند كه به نيكو بيانى در كتابهايش كه شيوه‌اى روان و دلاويز و نامهاى سهمناك دارد ولى آنها را معنائى نيست ، فريفته شدند . و اگر بنادانهاى او پى ميبردند از خداى تعالى از آدمى خواندن وى آمرزش مىخواستند ، تا چه رسد كه ويرا به نيكى ياد كنند . از چيزهائى كه كعبى در مقالات خود از او آورده و ببزرگى وى ميبالد سخن اوست كه گويد ، معرفتها همگى در آدمى سرشته‌اند و با اينكه فعل بندگان خداست به اختيار ايشان نيست . ديگر از رسوائيهاى جاحظ آنست كه گويد خدا كسى را بدوزخ نيفكند ، بلكه آتش است كه طبعا دوزخيان را به خود كشد و در آنجا پايدار دارد « 148 » . جاحظ ( 163 - 255 ه . ) از بزرگان و از سرآمد آن ادبيات عرب است وى 170 كتاب در ادبيات و تاريخ و جغرافيا و علوم ديگر تأليف كرده است . ابو عثمان عمرو بن بحر بن محبوب الكنانى الليثى مشهور بجاحظ ( 163 - 255 ه ) در آخر عمر زمين‌گير شد . گفته‌اند در حال مطالعه كتاب بر اثر فرو ريختن كتاب بر او جا نداد « 149 » . خابطيه : « آنان پيرو احمد بن خابط هستند كه در معتزله بودن از ياران نظام بوده ، و ما پيش از اين سخن او را درباره تناسخ ياد كرديم ، و در اين فصل گمراهىهاى

--> ( 146 ) - الفرق بين الفرق ص 110 . ( 147 ) - الفرق بين الفرق ص 360 الملل و النحل ص 55 . ( 148 ) - الفرق بين الفرق ص 121 . ( 149 ) - الفهرست ص 204 - الملل و النحل ص 56 .